داستانِ بازگشت کلامات، حکایتِ دو مرد است که ده سال در کنار هم، میزهای مذاکره را به میدان نبردی برای حق حیات یک اکوسیستم بدل کردند. سامی گنساو از قبیله یوروک، که هویت و معیشت مردمش با ماهیهای آزاد گره خورده است، در کنار کریگ تاکر ایستاد تا شرکتهای بزرگ انرژی و دولت فدرال را متقاعد کنند که هزینه نگهداری این سازههای قدیمی، بسیار بیش از بهای تخریب آنهاست. این نخستین بار در تاریخ ایالات متحده بود که قبایل بومی به عنوان تصمیمگیرندگانی همتراز با دولت، سرنوشت یک پروژه ملی را رقم زدند.
جرقه این حرکت در سال ۲۰۰۲ زده شد؛ زمانی که به دلیل سطح پایین آب و گرمای بیش از حد در پشت سدها، یک بیماری باکتریایی شیوع یافت و دهها هزار ماهی در بستر رودخانه جان باختند. آن فاجعه، بستر رودخانه را به گورستانی از نقره بدل کرد و به گنساو و یارانش آموخت که برای بقای قبیله، ابتدا باید زنجیرهای رودخانه را گسست.
عملیات تخریب با دقتی مهندسی و در عین حال حرمتی معنوی پیش رفت. بتنهای خرد شده سد کوپکو شماره ۱ در همان محل بازیافت شدند تا تونلهای انحرافی را پر کنند. در همین حال، هلیکوپترها تنه درختان کامل را به درون جریان اصلی رودخانه پرتاب کردند تا با ایجاد موانع طبیعی و گرههای چوبی، پناهگاههایی برای استراحت ماهیهای آزاد در مسیر طولانی مهاجرتشان فراهم کنند.
صدای برخورد جریان آزاد آب با سنگهای بستر، نخستین نغمهای بود که پس از صد سال سکوت، دوباره در سرزمین اجدادی یوروک طنینانداز شد.
اکنون با ناپدید شدن مخازن، ۲۲۰۰ هکتار از زمینهایی که برای یک سده زیر آب بودند، با تلاش خدمه بازسازی و کاشت بذرهای بومی، دوباره سبز شدهاند. گزارشهای میدانی تایید میکنند که ماهیهای آزاد به سرعت به مناطقی بازگشتهاند که پیش از این با دیوارهای بتنی سدهای ایرونگیت و جی.سی. بویل مسدود شده بود. برای گنساو، این تنها یک پیروزی در مدیریت آب نیست؛ این بازگشت حرمت به رودخانهای است که دیگر به یاد میآورد چگونه باید در کوهستان جاری شود.