رجینو مونتس، مدیر مؤسسه ملی مردمان بومی، در مراسم گشایش این مرکز تأکید کرد که این بنا نه یک طرح یکجانبه از سوی دولت، بلکه حاصل توافقی جمعی است. برای ساخت این دانشگاه، مجمع عمومی مالکان محلی در حرکتی نمادین، دو هکتار از اراضی اشتراکی خود را به این پروژه واگذار کردند. این بخشش، نه از سر اجبار، که ناشی از درکی عمیق بود: اینکه بدون مکانی برای آموزش، زبانهای مادریشان در برابر هجوم دنیای مدرن تاب نخواهند آورد.
ساختار آموزشی این دانشگاه به گونهای طراحی شده که دانشجویان تنها به مطالعه متون اکتفا نکنند. آنها در چهار رشته تخصصی از جمله ادبیات و ترجمه زبانهای بومی تحصیل میکنند و بخشی از نمرات آنها بر اساس پروژههایی است که مستقیماً در جوامع بومی خود برای احیای زبان انجام میدهند. برتا دیماس، هماهنگکننده میراث فرهنگی، این مأموریت را تلاشی برای «حتی یک زبان کمتر از دست نرود» توصیف میکند.
نخستین گروه از دانشجویان که از ۱۴ ایالت مختلف به این منطقه سردسیر آمدهاند، در محیطی درس میخوانند که خود نمادی از مقاومت فرهنگی است. میلپا آلتا یکی از آخرین پناهگاههای زبان ناهواتل در پایتخت است و انتخاب این مکان، پیوندی میان دانش آکادمیک و زیست روزمره مردم بومی برقرار کرده است. در حالی که مهاجرت اقتصادی و پیر شدن گویشوران، بسیاری از این زبانها را به مرز خاموشی کشانده، این دانشگاه به دنبال تربیت نسلی است که بتواند پل میان گذشته و آینده را استوار نگه دارد.
در نهایت، اهمیت این مرکز در ساختمانهای سنگیاش نیست، بلکه در دستهای پینهبستهی کشاورزانی است که قطعهای از زمین اجدادیشان را به جوانان سپردند تا مطمئن شوند آوای اجدادشان در بادهای تند کوهستان گم نخواهد شد.